Japonya'nın Yalnızlık Bakanlığı: Bir Devlet Müdahalesi
Toplum
Japonya’nın Yalnızlık Bakanlığı: Bir Devlet Müdahalesi
Dünyada ilk kez bir devlet yalnızlıkla mücadele için bakanlık kurdu. Japonya’nın deneyimi bize ne anlatıyor?
Şubat 2021. Japonya Başbakanı Yoshihide Suga, tarihte bir ilki duyurdu: hükümette “Yalnızlık Bakanı” görevi oluşturulacak. Tetsushi Sakamoto bu göreve atanan ilk isim oldu. Dünyada bir devletin yalnızlığı resmi bir kamu politikası sorunu olarak tanıması ilk kez bu kadar somut bir biçim almıştı.
Peki Japonya neden? Ve bu adım gerçekten işe yarıyor mu?
Japonya’yı bu noktaya getiren neydi?
Japonya onlarca yıldır iki kavramla boğuşuyor: hikikomori ve kodawari yalnızlığı. Hikikomori, toplumdan tamamen kopan ve evden çıkmayı reddeden bireyleri tanımlıyor. Japonya’da bu sayının 1 milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Ama asıl tetikleyici farklı bir veri oldu.
Pandemi döneminde Japonya’da intihar oranları 11 yılın ardından ilk kez yükseldi. Ve artışın en büyük bölümü kadınlarda ve gençlerde görüldü. Araştırmalar bu artışı doğrudan sosyal izolasyon ve yalnızlıkla ilişkilendirdi.
“Yalnızlık, Japonya’nın en sessiz ama en maliyetli sağlık sorunlarından biri.” — Japonya Sağlık Bakanlığı raporu, 2021
Bakanlık ne yapıyor?
Japonya, 2021’de 20 bin kişilik kapsamlı bir ulusal yalnızlık anketi yaptı. Sonuçlar çarpıcıydı: yetişkinlerin yüzde kırkından fazlası zaman zaman yalnız hissettiklerini belirtti. Bu veri, politika geliştirme için bir temel oluşturdu.
Bakanlık, mahalle düzeyinde insanların bir araya gelebildiği fiziksel mekânların yaygınlaştırılması için fon ayırdı. Bunlar kahve dükkanı ile kütüphane arasında bir yerde, amaçsızca vakit geçirmeye izin veren mekânlar. Japonca’da “ibasho” — “olabileceğin yer” olarak tanımlanıyor.
Japonya’nın hızla yaşlanan nüfusu, yalnızlık krizinin en ağır yükünü taşıyor. Bakanlık koordinasyonuyla yerel yönetimler, düzenli aralıklarla yaşlı bireyleri ziyaret eden gönüllü ağları kurdu. Amaç sadece sohbet — ama bu sohbetin ölçülebilir sağlık etkileri olduğu görüldü.
İngiltere daha önce başlamıştı
Japonya ilk değildi aslında. İngiltere, 2018’de Theresa May döneminde dünyada ilk “Yalnızlık Bakanı”nı atadı. O tarihten bu yana İngiltere’de yalnızlık politikaları bütçe alan, araştırma yapılan ve sonuçları ölçülen bir alan haline geldi.
İki ülkenin deneyimi ortak bir şeyi gösteriyor: yalnızlık bireysel bir başarısızlık değil, yapısal bir sorun. Ve yapısal sorunlar yapısal müdahale gerektiriyor.
Eleştiriler de var
Bu girişimler evrensel olarak övülmüyor. Eleştirmenler, bir bakanlığın sosyal yalnızlığı çözemeyeceğini, bunun ancak ekonomik eşitsizlik, konut sorunu ve çalışma koşullarıyla birlikte ele alındığında anlam kazanacağını söylüyor. Japonya’da aşırı çalışma kültürü — “karoshi” yani aşırı çalışmadan ölüm — hâlâ varlığını sürdürüyor. Yalnızlık bakanı atamak, bu kültürü değiştirmiyor.
“Bakanlık bir sembol. Sembollerin gücü vardır — ama tek başına yetmez.”
Türkiye için ne anlam taşıyor?
Türkiye’de yalnızlık henüz bir politika alanı olarak tanımlanmış değil. Ama demografik veriler benzer bir yönde ilerliyor: kentleşme hızlanıyor, tek kişilik haneler artıyor, geleneksel aile yapıları dönüşüyor. Japonya ve İngiltere’nin deneyimi, bu sorunun erken görülmesinin geç görülmesinden çok daha az maliyetli olduğunu gösteriyor.
Belki asıl soru şu: biz bu konuşmayı ne zaman başlatacağız?